Novel interviewt: Michael Defuster

Novel interviewt wekelijks inspirerende personen die maatschappelijke waarde toevoegen met hun werk. Deze week spreken we met Michael Defuster, directeur van Castrum Peregrini. De culturele stichting werd opgericht door kunstenares Gisèle d’Ailly, die tijdens de Tweede Wereldoorlog een schuilplaats bood aan Joodse kunstenaars en intellectuelen in haar huis aan de Herengracht in Amsterdam. In het internationale programma van lezingen, tentoonstellingen en projecten spelen de kernwaarden van Castrum Peregrini (‘kasteel van de pelgrims’), vrijheid, vriendschap en cultuur, altijd een grote rol.


Door Josien Verwoerd


Wat zijn jouw verantwoordelijkheden binnen de organisatie?


Tien jaar geleden, alles! Ik was toen de enige werknemer. Nu ben ik verantwoordelijk voor de strategie, en het ontwikkelen van plannen voor de toekomst. We werken bij Castrum Peregrini met een klein team, en een flexibele taakverdeling. Dit geeft de meeste zingeving aan onszelf, maar ook aan de organisatie.


Wat zijn momenteel de meest urgente vraagstukken voor jullie?


Wij zijn heel erg bezig met het erfgoed van Castrum Peregrini. Het huis van Gisèle bevat historische ruimten waarin heel veel verhalen bij elkaar komen die van belang zijn op maatschappelijk vlak. Het is belangrijk te bedenken wat voor interpretatie we aan deze ruimten geven en hoe we die naar buiten brengen. En wat doe je daarmee? Hoe zet je dat in? Hoe gebruik je dat om de organisatie duurzaam te maken, op verschillende gebieden?


Welke waarden proberen jullie met de organisatie toe te voegen aan de maatschappij?


De verhalen van de mensen die hier hebben ondergedoken tijdens de oorlog liggen hier vast, ze zijn gematerialiseerd door de voorwerpen die hier staan, in de inrichting van het huis, de collecties van Gisèle, enzoverder. Wat zich hier heeft afgespeeld is een verhaal met een universele boodschap, en dat heeft een potentie die wij uit willen dragen. Deze verhalen kunnen mensen tot bewustzijn roepen, of dichter bij elkaar brengen. Castrum Peregrini draagt de verantwoordelijkheid om deze voorwerpen daartoe te behouden en in te zetten, door er een organisatie omheen te bouwen die de juiste mensen en middelen bij elkaar brengt.


Waarom vinden jullie dat belangrijk?


Dit pand herinnert aan een tijd waarin het onaanvaardbare de boventoon voerde – een tijd waarin ontmenselijking en onmenselijkheid de norm waren. Hier in huis hebben mensen zich daar op een hele bijzondere manier tegen gewapend door om te gaan met cultuur, en zij hebben zo een eigen stukje beschaving gered. Dat is een verhaal dat respect afdwingt, en tegelijkertijd onze eigen beschaving een spiegel voorhoudt. Zeker nu, nu alles plotseling op zijn kop wordt gezet, is het belangrijk om dat verhaal te verspreiden.


Zo hebben we nu bijvoorbeeld een expositie, Emerging HiStories, waarin we voorwerpen van vluchtelingen tentoonstellen met de bijzondere verhalen die ze ons vertellen. Net als het erfgoed van Castrum Peregrini gaat de expositie over cultural memory: het gaat over de rare magie die een voorwerp kan hebben, over wat herinneringen betekenen en over hoe je een verhaal kunt vertellen. Over hoe een ‘stom’ voorwerp – wat toch alleen maar plastic is, of hout, of papier – plotseling iets heel bijzonders kan zijn. Dat wordt in deze tentoonstelling heel goed geïllustreerd.


Welk doel wil je de komende jaren verwezenlijkt hebben?


Ons doel is en blijft om die boodschap verder uit te dragen, te ontwikkelen en te dissemineren. Hiervoor hebben we ook Intellectual Playground opgericht, waarin we mensen samenbrengen om over deze ontwikkelingen na te denken. We hebben ons reguliere programma, onze tentoonstellingen, lezingen – we blijven op zoek naar nieuwe manieren om dezelfde achtergrond opnieuw te belichten door concrete problemen aan te pakken, en dat via de kunst, of via de menswetenschap zoals filosofie of sociologie.


Van welke changemaker kunnen we wat jou betreft nog wat opsteken?


Wij zijn recent met Kenan Malik in zee gegaan: hij heeft een hele bijzondere kijk op multiculturalisme. Deze heeft hij haarscherp, en vooral onverbiddelijk, geanalyseerd – en daarbij vind ik hem een uitermate gecultiveerde man. Als we kijken naar Nederlandse changemakers, dan heb ik heel veel respect voor Quincy Gario, en Sylvana Simons. Ik bewonder de moed die zij hebben om alle bagger die over hen wordt uitgestort, door luidruchtige mensen die het menselijk perspectief uit het oog verliezen, aan te gaan, en door te zetten. Wat ik aan hen apprecieer is dat zij geen carrièrepolitici zijn, maar het systeem van buitenaf bekritiseren. Zij zijn changemakers in de zin van dat ze dingen teweeg durven brengen in onze maatschappij, en dat vind ik nodig.


Op 18 maart opent in Gisèle’s huis de nieuwe tentoonstelling ‘Reasonable Doubt’, van Mieke Bal. Ga naar de website van Castrum Peregrini voor meer informatie.


Eerder schreven wij over Emerging HiStories. De tentoonstelling is alleen vandaag nog te bezoeken.