Shareholder Value Maximization: een gevaarlijk concept

Corporate Social Responsibility gaat verder dan wereldverbetering vanuit het bedrijfsleven. In deze vijfdelige serie gaat Novel op zoek naar een rationele basis voor CSR. Hierbij gaan we de dilemma’s niet uit de weg: wat is de meerwaarde van CSR en wat levert het op? Wat zijn de knelpunten en reputatierisico’s? Wat betekent CSR nog in tijden van technologische disruptie en kantelende politieke verhoudingen? In dit tweede deel bespreken we het principe van shareholder value maximization.


Door Collin Gorissen


Waartoe is de firma op aarde? Sinds het principe van shareholder value maximization (SVM) geïntroduceerd werd, lijkt managementland een duidelijk antwoord op deze vraag voorhanden te hebben. SVM houdt dat het primaire doel van een beursgenoteerde onderneming is zijn (beurs)waarde te vergroten. Maar sinds enkele jaren is de opinie over de validiteit van SVM aan het omkantelen.


Het belangrijkste inzicht is volgens managementpublicist Steve Denning dat SVM gezien moet worden als uitkomst van goed ondernemerschap, en niet als doel. Als een bedrijf zijn werk goed doet door in te zetten op groei en innovatie, door marktaandeel te veroveren, omzet te genereren en gezonde financiële cijfers te presenteren, dan zullen deze prestaties gereflecteerd worden in een stijgende beurwaarde.


De keerzijden van SVM als primaire doelstelling worden vooral op de lange termijn duidelijk. SVM lokt onder executives gedrag uit dat juist de stabiele groei van een bedrijf in gevaar kan brengen. Bijvoorbeeld: Het Volkswagen-emmissieschandaal, waarbij de Duitse autofabrikant de werkelijke stikstofoxide-uitstoot van zijn dieselauto’s via ‘sjoemelsoftware’ wist te verbergen voor de toezichthouder. Deze actie kwam Volkswagen uiteindelijk duur te staan.


Schandalen zoals deze, maar ook de recente Libor- en Forexschandalen zijn uiterste voorbeelden van SVM gone wrong. Hierbij hoeft er geen rechtstreeks verband te bestaan tussen SVM en frauduleus gedrag. Maar deze schandalen vinden wel alleen plaats in een bedrijfscultuur waarin kwartaalcijfers boven langetermijnrisico’s voor het bedrijf en de maatschappij worden gesteld.


Een ander voorbeeld. Beursgenoteerde bedrijven zijn zich in de afgelopen decennia steeds meer gaan toeleggen op financiële methoden om hun koerswaarde te micromanagen. Het terugkopen van de eigen aandelen door een bedrijf is zo’n methode. Deze zogenaamde share buybacks hebben een onmiddellijke boost van de koerswaarde als gevolg, maar zonder dat daar duurzame groei aan verbonden was. Door de prijs van een aandeel op te pompen kunnen zowel de shareholders als executives (wiens bonus overwegend aan de koerswaarde verbonden is) vooruitkijken naar een heugelijke compensatie. Maar het op dergelijke wijze oppompen van de eigen koerswaarde bergt ook andere risico’s met zich mee, namelijk de potentiële overwaardering van aandelen en financiële bubbels. Men noemt daarom opkopen van eigen aandelen ook wel corporate cocaine: het effect is kortstondig en eventuele schade is vooral op de lange termijn merkbaar.


Ten slotte leidt SVM tot een fixatie op value capture in plaats van value creation oftewel het verdelen van de taart in plaats van het bakken van een nieuwe taart. Een vergelijking tussen de autofabrikanten Volkswagen, dat zich richt op value capture, en Tesla, dat zich richt op value creation, kan dit verduidelijken. Teslabaas Elon Musk heeft een duidelijke visie waar value creation aan ten grondslag ligt:


‘By definition, we must at some point achieve a sustainable energy economy or we will run out of fossil fuels to burn and civilization will collapse. Given that we must get off fossil fuels anyway and that virtually all scientists agree that dramatically increasing atmospheric and oceanic carbon levels is insane, the faster we achieve sustainability, the better.’


Musk verkondigt hier geen kletskoek. Dat hij woord bij daad brengt, blijkt uit het gegeven dat Tesla al zijn inkomsten herinvesteert in het bedrijf en innovatieve klimaatneutrale technologie. Hiermee creëert de fabrikant zowel waarde voor zijn afnemers (die besparen op brandstofkosten), zijn aandeelhouders (die profiteren van Tesla’s baanbrekende innovaties) en voor het milieu.


Vergelijk Tesla vervolgens met Volkswagen, een bedrijf dat steeds meer op een bank is gaan lijken in plaats van een autofabrikant. De prioritering van SVM of value capture leidt bij Volkswagen tot financial engineering, oftewel het handig rondpompen van geld zodat meer winst wordt gemaakt op bestaande productcategorieën. Vergeleken met Tesla getuigt de winststrategie van Volkswagen vooral van risicomijdend gedrag en gebrek aan visie.


Het voorbeeld van Tesla laat zien wat het alternatief voor SVM is: In plaats van in te zetten op winstmaximalisatie op de korte termijn, zouden bedrijven er goed aan doen zich te richten op een duidelijke maatschappelijke visie en op waardecreatie op de lange termijn. Wij zullen in de komende weken de mogelijkheden van een value-based approach belichten, waarbinnen CSR een belangrijke plaats heeft.


Novel schrijft doorlopend over het onderwerp CSR. Lees hier over wat volgens ons drie belangrijke factoren zijn bij het implementeren van CSR. En lees hier wat er mis is met het adagium 'the business of business is business'